ЦТ, ЦЭ-2025. Адзначце складаназлучаныя сказы, у якіх няма парушэння пунктуацыйных нормаў:

Рашэнне:

Задача патрабуе выбраць складаназлучаныя сказы, у якіх няма пунктуацыйных памылак. Разгледзім кожны варыянт:

1. Серабрыцца бабіна лета павуцінай на чорнай раллі і апошнія ў садзе ранеты наліваюцца сокам зямлі. — Тут два простыя сказы, злучаныя злучнікам і. Паміж імі коска не ставіцца, бо гэта аднародныя прапановы, але яны не з'яўляюцца складаназлучаным сказам у вузкім сэнсе (як злучэнне двух граматычных асноў). Аднак, калі разглядаць гэта як складаназлучаны сказ з аднароднымі часткамі, то коска тут не патрэбна.
2. Месяц свеціць, а сонца яшчэ і сагравае. — Тут два простыя сказы, злучаныя злучнікам а. Паміж імі ставіцца коска. Такім чынам, пункт 2 не падыходзіць.
3. Недзе ліпа рыпіць калыскай драўлянай, і скрыпкай ялінка спявае. — Тут два простыя сказы, злучаныя злучнікам і. Коска перад і ставіцца, бо гэта злучэнне двух самастойных прапаноў (складаназлучаны сказ). Такім чынам, пункт 3 не падыходзіць.
4. Хвіліна – і мяне сустрэне грыбная баравіна. — Тут два простыя сказы, злучаныя злучнікам і (які можна замяніць на ды). Коска перад і ставіцца, бо гэта складаназлучаны сказ. Такім чынам, пункт 4 не падыходзіць.
5. Туманна і холадна. — Гэта безлічнае аднароднае сказ, дзе няма злучэння двух самастойных прапаноў. Тут няма складаназлучанага сказа.

У пункце 1, калі разглядаць як складаназлучаны сказ з аднароднымі часткамі, коска перад і не ставіцца. Калі разглядаць гэта як два незалежныя сказы, то яны злучаныя злучнікам і, і коска не ставіцца, калі ёсць агульны другосны член сказа (у дадзеным выпадку няма), ці калі гэта аднародныя часткі. Паколькі абедзве часткі не маюць агульнага другоснага члена і не з'яўляюцца аднароднымі па сэнсе (адна пра летняе лета, другая пра ранеты), то тут павінна ставіцца коска, калі гэта складаназлучаны сказ. Аднак, калі паглядзець з іншага боку, то гэтыя дзве часткі могуць лічыцца аднароднымі. Правіла: калі часткі складаназлучанага сказа маюць агульны другосны член, які стаіцца перад злучнікам, то коска перад злучнікам не ставіцца. Тут агульнага другоснага члена няма. Таму правільней паставіць коску. Але задача прасіць выбраць сказы без парушэнняў. Таму, калі разглядаць першы сказ як складаназлучаны, то наяўнасць і без коскі з'яўляецца памылкай, калі няма агульнага другоснага члена.

Вяртаючыся да пункта 1: «Серабрыцца бабіна лета павуцінай на чорнай раллі» і «апошнія ў садзе ранеты наліваюцца сокам зямлі». Тут два асобныя сказы, злучаныя злучнікам і. Няма агульнага другоснага члена. Значыць, коска павінна стаяць. У прыведзеным варыянце коска адсутнічае. Такім чынам, у пункце 1 ёсць парушэнне.

Разгледзім яшчэ раз. Заданне прасіць выбраць складаназлучаныя сказы, дзе няма парушэнняў.

1. Серабрыцца бабіна лета павуцінай на чорнай раллі і апошнія ў садзе ранеты наліваюцца сокам зямлі. — Тут два незалежныя часткі, злучаныя злучнікам і. Агульнага другоснага члена няма. Значыць, павінна быць коска. Тут парушэнне.
2. Месяц свеціць, а сонца яшчэ і сагравае. — Тут ёсць коска перад а, што правільна. Але сказ складаназлучаны.
3. Недзе ліпа рыпіць калыскай драўлянай, і скрыпкай ялінка спявае. — Тут ёсць коска перад і, што правільна. Сказ складаназлучаны.
4. Хвіліна – і мяне сустрэне грыбная баравіна. — Тут ёсць –, што часта выкарыстоўваецца замест і ў складаназлучаных сказах, дзе ў другім сказам выказваецца хуткая змена падзей, наступства. Гэта правільна.
5. Туманна і холадна. — Гэта аднародныя простыя сказы, а не складаназлучаныя.

Ёсць верагоднасць, што ў пункце 1 маецца на ўвазе, што гэта апісанне аднаго моманту, і таму злучнік і выкарыстоўваецца без коскі. Аднак, з пункту гледжання класічнай граматыкі, гэта складаназлучаны сказ, і коска павінна стаяць. Калі прыняць, што першы сказ правільны (без коскі), то ён будзе адпавядаць умовам задання. Але гэта спрэчнае месца. Давайце паглядзім на іншыя варыянты. У пункце 2 і 3 ёсць коскі, што правільна для складаназлучаных сказаў. Пункт 4 таксама правільна аформлены. Пункт 5 не з'яўляецца складаназлучаным сказам.

Задача патрабуе выбраць сказы, дзе няма парушэнняў.

Разгледзім пункты, якія з'яўляюцца складаназлучанымі сказамі:

1. Серабрыцца бабіна лета павуцінай на чорнай раллі і апошнія ў садзе ранеты наліваюцца сокам зямлі. (Патэнцыйнае парушэнне: адсутнасць коскі перад і).
2. Месяц свеціць, а сонца яшчэ і сагравае. (Коска перад а правільная).
3. Недзе ліпа рыпіць калыскай драўлянай, і скрыпкай ялінка спявае. (Коска перад і правільная).
4. Хвіліна – і мяне сустрэне грыбная баравіна. (Тырэ замест коскі перад і ў дадзеным кантэксце правільна).

У гэтым выпадку, пункты 2, 3 і 4 з'яўляюцца правільна аформленымі складаназлучанымі сказамі. Аднак, у заданні можа быць некалькі правільных адказаў, альбо толькі адзін. Калі прыняць, што пункта 1 не мае парушэнняў (што малаверагодна), то гэта таксама магчымы варыянт.

Звычайна ў такіх заданнях адказ уключае некалькі пунктаў. Калі трэба выбраць УСЕ сказы без парушэнняў, то гэта 2, 3, 4.

Калі ж трэба выбраць адзін самы правільны, то трэба арыентавацца на класічныя прыклады. Пункты 2, 3, 4 адпавядаюць правілам.

Улічваючы, што гэта тэст, дзе трэба выбраць, то магчыма, што трэба выбраць усе правільныя.

Прааналізуем пункт 1 яшчэ раз: