3-тапсырма. Органоидтердің қызметін сызба түрінде көрсетіңіз. Оларды шартты түрде мынадай топтарға бөліп алыңыздар: тасымалдау, қорғаныш, энергетикалық, құрылыс-синтетикалық, бұзушы-литикалық. Қосымша сұрақ: Бір органоидтің әртүрлі топқа бөліну себептері туралы пікірлеріңізді айтыңыздар.

Органоидтердің қызметіне қарай бөлінуі:

Жасуша органоидтері → олардың негізгі атқаратын қызметі бойынша топтастырылады.

• Тасымалдау: эндоплазмалық тор, Гольджи аппараты, тасымалдаушы көпіршіктер, плазмалық мембрана. Бұл органоидтер заттарды жасуша ішінде және жасушаға кіргізіп-шығару кезінде тасымалдайды.
• Қорғаныш: плазмалық мембрана, жасуша қабырғасы, шырышты қабықша. Олар жасушаны сыртқы әсерден қорғайды және ішкі ортаның тұрақтылығын сақтайды.
• Энергетикалық: митохондрия, өсімдік жасушасында хлоропласт. Митохондрия АТФ түрінде энергия түзеді, ал хлоропласт жарық энергиясын химиялық энергияға айналдырады.
• Құрылыс-синтетикалық: ядро, рибосомалар, эндоплазмалық тор, Гольджи аппараты. Ядро жасушаны басқарады, рибосомалар нәруыз синтездейді, ал эндоплазмалық тор мен Гольджи аппараты синтезделген заттарды өңдейді және жинақтайды.
• Бұзушы-литикалық: лизосомалар, асқорыту вакуольдері. Олар қажетсіз немесе бөгде заттарды ферменттердің көмегімен ыдыратады.

Қосымша сұраққа жауап: Бір органоид бірнеше топқа жатқызылуы мүмкін, себебі оның бір ғана емес, бірнеше қызметі болады. Мысалы, плазмалық мембрана бір жағынан жасушаны қорғайды, екінші жағынан заттардың жасушаға енуі мен сыртқа шығуын қамтамасыз етеді. Эндоплазмалық тор заттарды синтездеуге қатысады және оларды жасуша ішінде тасымалдайды. Гольджи аппараты заттарды өңдейді, жинақтайды және тасымалдаушы көпіршіктер түзеді. Сондықтан органоидтерді топтастыру олардың ең негізгі немесе басым қызметіне қарай шартты түрде жүргізіледі.

Қорытынды сызба: Органоид → негізгі қызметі → қызметтік топ. Бір органоид бірнеше қызмет атқарса, оны бірнеше топпен байланыстыруға болады.