Галоўная гераіня п'есы - Паўлінка. Яна ставіцца да бацькоў з павагай і любоўю, але часам адчувае сябе незразумелай, асабліва калі справа тычыцца яе асабістага жыцця.
Паміж Паўлінкай і Якімам склаліся любоўныя адносіны. Яны закаханыя адзін у аднаго, але іх шчасцю перашкаджаюць бацькі Паўлінкі, якія хочуць выдаць яе замуж за заможнага Бычкоўскага.
Сцяпан Крыніцкі - бацька Паўлінкі, чалавек сталага ўзросту, які клапоціцца пра дабрабыт сям'і і жадае дачцэ выгаднага замужжа. Альжбета - маці Паўлінкі, больш эмацыйная, клапатлівая, але таксама паддаецца на ўгаворкі мужа.
Яўхім, дзядзька Паўлінкі, адыгрывае ролю чалавека, які падтрымлівае яе ў любоўных адносінах з Якімам і супрацьстаіць волі бацькоў. Яго галоўны матыў - шчасце пляменніцы.
Бычкоўскі - заможны, але непрывабны мужчына, якога бацькі Паўлінкі выбралі для яе ў мужы. Яго мэта - ажаніцца з Паўлінкай, верагодна, з-за яе прыгажосці або з-за выгады, якую ён бачыць у гэтым шлюбе.
Адносіны паміж Паўлінкай і яе бацькамі нельга назваць простымі. Яны ўскладняюцца канфліктам паміж жаданнем бацькоў забяспечыць дачцэ матэрыяльнае багацце праз шлюб і жаданнем Паўлінкі выйсці замуж па любові.
Галоўная праблема ў пачатку п'есы - неабходнасць выбару паміж любоўю да Якіма і паслухмянасцю бацькам, якія настойваюць на шлюбе з Бычкоўскім.
Перашкодамі з'яўляюцца: нязгода бацькоў Паўлінкі, іх жаданне выдаць яе замуж за Бычкоўскага, сацыяльная розніца і, магчыма, страх Паўлінкі перад асуджэннем грамадства.
Канфлікт развіваецца праз спробы бацькоў навязаць Паўлінцы шлюб з Бычкоўскім, а Якім, пры падтрымцы Яўхіма, спрабуе пераканаць бацькоў і саму Паўлінку ў правільнасці іх выбару.
Сватанне з'яўляецца ключавым момантам, які выкрывае канфлікт паміж пачуццямі герояў і традыцыйнымі нормамі грамадства. Гэта кульмінацыя барацьбы за шчасце Паўлінкі.
Паўлінка спачатку спрабуе пярэчыць, тлумачыць свае пачуцці, але пад ціскам бацькоў і абставін адчувае бяссілле. Аднак яна не адмаўляецца ад сваіх перакананняў і ў рэшце рэшт знаходзіць сілы адстаяць сваю любоў.
Да кульмінацыі прыводзяць: настойлівасць бацькоў у жаданні выдаць Паўлінку замуж, прыезд Бычкоўскага, пагроза разрыву адносін з Якімам і рашучасць Паўлінкі супрацьстаяць волі бацькоў.
Асноўныя тэмы п'есы: любоў, шлюб па пачуццях, канфлікт пакаленняў, роля бацькоў у жыцці дзяцей, супрацьстаянне традыцыям і новым поглядам, патрыятызм.
Адлюстраваны сацыяльныя праблемы: неабходнасць матэрыяльнага дабрабыту сям'і, уплыў грамадскай думкі на асабістае жыццё, правы жанчыны на самастойны выбар у шлюбе.
Адлюстраваны такія традыцыі, як сватанне, заручыны, роля старэйшын у сям'і, павага да старэйшых. Таксама паказаны побыт беларускай вёскі.
П'еса заканчваецца шчаслівым для Паўлінкі і Якіма зыходам. Дзякуючы дапамозе Яўхіма і ўласнай рашучасці, Паўлінка адмаўляецца ад шлюбу з Бычкоўскім і атрымлівае магчымасць быць разам з Якімам. Бацькі, бачачы шчырасць пачуццяў дачкі, згаджаюцца на гэты шлюб.
П'еса "Паўлінка" застаецца актуальнай і любімай, таму што яна закранае вечныя тэмы: любоў, сямейныя каштоўнасці, правы асобы на самавызначэнне. Мова п'есы багатая і мілагучная, вобразы герояў жывыя і блізкія чытачу. Таксама п'еса з'яўляецца яркім прыкладам беларускай драматургіі, якая адлюстроўвае нацыянальны характар і культуру.