ҒҰНДАРДЫҢ КӨРШІ МЕМЛЕКЕТТЕРМЕН ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТАРЫ (1-сабақ) қта біз дың әскери енерін сипаттаймыз. түменбасы ысқыратын жебелер сурагы. Бұндар мен Үлы Қытай қорғанының салынуы арасында қандай Ахметжанов ҒҰНДАРДЫҢ ӘСКЕРИ ҚҰРЫЛЫМЫ Ғұндардың әскери құрылымында ша ньюйден кейінгі жоғары лауазым түмен- басы болды. Түменбасы шаньюйдің ү дарынан немесе жақын туысқандарынан тағайындалды. Шаньюй 24 түменбасыны тағайындап, әрқайсысына басқаратын аумақ пен 10 мың әскер бекітті. Түменбасылар оз аумағында мыңбасы, жүзбасы, онбасылар- ды тағайындады. Түменбасыны орнынан алу немесе жазалау шешімін тек қана шаньюй қабылдады. Ғұн мемлекетінде барлық азамат оз әскери қолбасшысының жасағына кірген және әскери жорықтарға қатысуға міндет- ті болған. Азаматтар әскери міндеттен бас тартса немесе жауға оқ атпаса, елім жаза- сына кесілді. Жауынгерлерден әскери жат тығулармен шұғылдану, жорыққа дайын тұру, қаруларды үнемі өзімен алып жүру та Лап етілді. Жауынгерге шайқаста жауды ел- тірсе, тускен олжа, жауды тұтқынға алса, сол туткын құлдыққа берілді пиенері мен басқару ГУНДАР ҚАЛАЙ ҚАРУЛАНҒАН? жане Гундарда өте жақсы ұйымдасқан атты эскер болды. Гүндар шайқаста жауларын шебер әскери тактика, батылдық, ептілік қару-жарақты керемет меңгеру арқылы жеңетін. Жауынгерлер жебелі са- дақ, семсер, қанжар мен найза, бұғалық, қалқанды шебер қолданды. Олар қамал, қорғандарды бұзу техникасын меңгерді. 2-сурет. Атты әскер. Суретші Қ. Ахметжанов Бұл қызықты Гүндардың маңызды қаруы садақ пен жебе болды. Ғұн садағы ағаштан, адырна- сы тарамыстан жасалып, өте иілгіш болған. Садақ сүйек қаптырмалармен қапталды. Соғыста жауға қарсы ысқырғыш жебелер қолданылды. Шаньюй әскеріне «ысқы- ратын жебесі» қай жаққа бағытталса, сол жаққа атуға бұйырды. Мыңдаған ысқырған жебелер жаудың зәресін ұшырып, олардың аттарын үркітті. Жебе ұштары темірден жа- салды. Аса үшқыр, ауыр сауыт бұзар жебе үштары да қолданыста болған. Ғұн садақшы- лары аса мергендігімен ерекшеленді. Сипаттаңдар Қару-жарақтарға сипаттама беріңдер. «Ғұндардың жауды алдап қолға түсіру әдісі: жауды көргенде жемін көрген құс сияқты шүйіледі, жеңілгенде қыш сияқты бөлініп кетеді, бұлт сияқты ыдырайды». (Қытай дерегі) 3-сурет Рун жауынгерінің қару-жарақтары X. An етканов реконструкциясы 232